شیكردنه‌وه‌ی شوێنی بۆ تۆره‌كانی رێگای گواستنه‌وه‌ له‌ ئیداره‌ی راپه‌رین-لێكۆلینه‌وه‌یه‌كی چه‌ندیه‌تی

Abstract

شیكردنه‌وه‌ی تۆره‌كانی گواستنه‌وه‌ له‌ ئاراسته‌ نوێیه‌كانی چه‌ندیه‌تی توێژینه‌وه‌ی جوگرافیا داده‌نرێ ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ماوه‌ی ساڵانی (1960-1970)([1])، گومانی تێدا نیه‌ شیكردنه‌وه‌ی تۆره‌كانی گواستنه‌وه‌ گرنگی تاییبه‌تی خۆی هه‌یه‌ یارمه‌تی ده‌ره‌ بۆ لێكۆلینه‌وه‌ی به‌راوردكاری نێوان تۆره‌كان و به‌شه‌كانی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تێك یان هه‌رێمێكی جوگرافی ، هه‌روه‌ها ئاماژه‌یه‌ بۆ نیشاندانی پێشكه‌وتنی ئابوری . گواستنه‌وه‌ی وشكانی به‌یه‌كێك له‌ لقه‌ فراوانه‌كانی جوگرافیای گواستنه‌وه‌ داده‌نرێ چونكه‌ زیاتر له‌ سیسته‌مێك له‌ خۆ ده‌گرێ و له‌هه‌مان كاتدا به‌یه‌كێك له‌ ئامرازه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی گواستنه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ی لێكۆلینه‌وه‌ داده‌نرێ كه‌ كۆی درێژییه‌كی ده‌گاته‌ 1015كم له‌به‌رامبه‌ردا تاكو ئێستا لێكۆلینه‌وه‌ی تایبه‌ت به‌م بواره‌ ئه‌نجام نه‌دراوه‌ به‌تایبه‌تیش له‌ بواری شیكردنه‌وه‌ی چه‌ندیه‌تی، له‌كاتێكدا ناوچه‌كه‌ خاوه‌ن چری دانیشتوانی به‌رزه‌ هه‌روه‌ها له‌ داهاتوو به‌ هۆی هاوسنوری به‌شێكی ناوچه‌كه‌ له‌گه‌ل كۆماری ئیسلامی ئێران ده‌بێته‌ ده‌روازه‌یه‌كی گرنكی بازرگانی. لێكۆلینه‌وه‌كه‌ ده‌گاته‌ ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی نزیكه‌ی له‌(50%) ی كۆی گشتی رێگای گواستنه‌وه‌ قیرتاوه‌ ئه‌مه‌ش رێژه‌یكهی كه‌مه‌ به‌براورد به‌ رووبه‌ری ناوچه‌كه‌ كه‌ ده‌گاته‌ (2223.1 كم2) هه‌روه‌ها تۆره‌كانی گواستنه‌وه‌ به‌پێی چری رێگا بۆ رووبه‌ر ودانیشتوان به‌رێژه‌یكی كه‌م خزمه‌ت ناوچه‌كه‌ ده‌كات هاوشان به‌ پێی هاوكۆلكه‌كانی گواستنه‌وه‌ ناوچه‌ی لێكۆلینه‌وه‌ خاوه‌ن تۆرێكی گشتگیر و ته‌واو نیه‌. ([1] ) سعيد أحمد عبده، أصول جغرافية النقل، دراسة كمية تطبيقية ،مكتبة الانجلو المصرية، القاهرة، 1997، ص26