The Effect of the Economic Crisis on Internal Policy and Foreign Relations in the Kurdistan Region (2014-2024)
An Analysis of the Decision-Making System
DOI:
https://doi.org/10.26750/nd0set47Keywords:
Kurdistan Region, Decision Making, Economic Crisis, Foreign Relations, Domestic PolicyAbstract
From 2014 to 2024, the Kurdistan Region confronted a significant economic and financial crisis that immensely affected its national policies and international relations. This situation is crucial for regional decision-makers as it scientifically analyses the impact of the economic crisis on policies and relations in the Kurdistan Region that audit and review decision-making institutions to develop strategic and effective solutions to tackle economic challenges and foster development within the region. To reach this goal, researchers utilized quantitative methods for data analysis in certain areas. Ultimately, they reached several conclusions. Financial strains from the Iraqi federal government—especially due to budget cuts and declining oil prices—along with other economic issues since 2014 have exacerbated the economic crisis in the Kurdistan Region. This has led to significant negative effects on service sectors, resulting in increased poverty and unemployment rates. This study includes three discussions along with several recommendations. The first discussion focuses on a theoretical analysis of decision-making processes. The second analyses how economic factors influence internal policies within the Kurdistan Region, while the third investigates the effects of these economic conditions on Foreign Relations.
References
احمد، تاریق، (٢٠١٢)، خاڵە لاوازەکانی میکانیزمی ئێستای بەڕیوەبردنی پەروەردە،گۆڤاری پەروەردە و فێرکردن، گۆڤاریکی پەرەردەیە وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێم دەدری دەکات، ژمارە ٨ ،ل٣٥
ئەحمەد، سەروەر،( ٢٠٢٣)،" پێگەی هەرێمی کوردستان لە سیاسەتی جیهانییدا لیکۆلینەوەیەک لە دەرفەت و ئالەنگاریەکان "، تێزی دکتۆرا، کۆلیژی زانستە سیاسیەکان، زانکۆی سەلاحەددین،ل١٣٤
ئاڤا نیوز،٢٠٢٤، قەبارەی بازرگانی نێوان تورکیا و هەرێمی کوردستان زیاد دەبێت،( سەدانی کراوەلە ١-٢-٢٠١٥)،بەردەستە لەhttps://www.ava.news/news/4556
المنوفی ، کمال،(٢٠٠٧)، وەرگێڕان ئاوات ئەحمەد،(تیۆری سیستەمە سیاسیەکان)، چاپی یەکەم، چاپخانەی یاد
دیداری زانستی ئایندەی حکومەتی هەرێمی کوردستان (بژاردەو بەرستەکان)، (٢٠١٨) مجلة الدراسات السياسية والامنية، مجلد الاول، العدد الثاني، ص ١٨٣
دروە میدیا،(٢٠٢٤)، پەیوەندییە سەربازی و ئابوری وبازرگاییەکانی تورکیا و هەریمی کوردستان، سەردانی کراوە ٢-٢-٢٠٢٥، بەردەستە لە https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=14983
(دەسکەوتەکانی کابینەی نۆی حکومەتی هەرێم)، (٢٠٢١)، هەولێر، ٢٠٢١، ل ٣٥
ڕێکخراوی ڕێسا بۆ مافەکانی مرۆڤ،(٢٠٢٤)، قەیرانی هەژاری لە هەرێمی کوردستان، سەردانی کراوە لە ٣-٣-٢٠٢٥ بەردەستە لە https://resa.krd/
سادق،بارزان جەوهەر، (٢٠١٧)، "ستراتیژی سیاسیەتی دەرەوەی ئێران بەرامبەر هەرێمی کوردستان لەدوای داگیرکاری عێراق لە سالی ٢٠٠٣ "، گۆڤاری قەڵای زانست، بەرگی ٢، ژمارە ٨،ل١٩
سالح،دانا علی،عمر،کارزان احمد،(٢٠٢٤)مامەڵەی هەرێمی کوردستان بەرامبە ئالەنگاریەکانی ئاسایش،مجلة الدراسات السياسية و الامنية، المجلد السابع، العدد الثاني،ص11
سەعید، فایەق، (٢٠٢٠)، " وەزارەتی پەروەردە لە نێوان بەرزەویست و پەروەردەی کلاسیکدا ١٩٩٢-٢٠٢٠"، گۆڤاری ئایندەناسی، ژمارە ٤، ل٢
سعدی، وژار فهری، (٢٠٢٣)، "سیستەمی پاشایەتی دەستوری و چەسپاندنی لە هەرێمی کوردستان"، گۆڤاری قەلای زانست، بەرگی ٨، ژمارە ١، ل٦١٣
شێخ مستەفا،گۆران،(٢٠١٩)،( بودجەی هەرێمی کوردستان چۆن بێت؟)، گۆڤاری شرۆڤە، ژمارە٢٩،ل٨٣)
شەریف، ئەمین فەرەج (٢٠١٩) وەرگێڕانی لوقمان حاجی قادر،(حکومڕانی باش لە هەرێمی کوردستان)، چاپی یەکەم، چاپخانەی هێڤی، هەولێر
صديق سمیع صابر،٢٠٢٣، اریگەری فاکتەرە ناوەخۆیەکان لەسەر پڕۆسەی نەتەوەسازی لە هەرێمی کوردستان - عێراق لەدوای ٢٠٠٣، نامەی ماستەر، کۆلێژی زانسیە سیاسیەکان، زانکۆی سەلاحەدین،ل١١٩
سیروان عباس (٢٠٢٠)بازرگانی نیوان ئێران و هەریمی کوردستان بە ترانزێتەوە زیاترە لە حەوت ملیار دۆلاو، ماڵپەڕی تۆری میدیای ڕوداو، (سەردانیکراوە لە ٣-٢-٢٠٢٥) بەردەستە لە https://www.rudaw.net/sorani/busin
عمر، کارزان أحمد،( ٢٠٢٣)، "ئالەنگاریەکانی ئاسایشی هەرێمی کوردستانی عێراق لە ڕوانگەی قوتابخانەی کۆبنهاگن لە دوای سالی ٢٠١٤"، نامەی ماستەر، کۆلیجی زانستە ڕامیاریەکانی زانکۆی سلێمانی،ل٥٧
عیسی، صالح & قادر،پەرویز (٢٠٢١)، "پرسەکانی ئاسایشی سیاسی و سەربازی هەرێمی کوردستان - عێراق لە ڕوانگەی باری بۆزان لەدوای ٢٠١٧ "، گۆڤاری قەلای زانست، بەرگی ٦، ژمارە ٢،ل٣١٧
عەلی،ئەحمەد ، خالید،ئەحمەد (٢٠٢١)، "ئاستی پشت بەستنی پەرلەمانتاران بە میدیای نوێ بۆ دروستکردنی بڕیاری سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا "، گۆڤاری زانکۆی گەرمیان، ژمارە ٨،ل٥٠
عیسی،صالح &قادر،پەروێز، (٢٠٢١)" ئاسایشی ئابوری لە ڕوانگەی قوتابخانەی کۆبنهاگن: ئاسایشی ئابوری هەرێمی کوردستان -عێراق وەک نمونە"، گۆڤاری قەڵای زانست، بەرگی ٦، ژمارە ٤،ل١٥٨-١٥٩-١٦٦
فقی علی، پاکستان (٢٠٢٣)، ڕۆڵ و کاریگەری ڕاگەیاندنی کوردی لە دروستکردنی بڕیاری سیاسی هەرێمی کوردستان – عێراق وەک نمونە، نامەی ماستەر، زانکۆی سەلاحەدین، کۆلیژی زانستەسیاسیەکا، ل٢١-٢٢
فەتاح،هێمن،(٢٠٢٢)،" سیستەمی بەڕێوەبردن لە هەرێمی کوردستانی - عێراق و میکانیزمەکانی چارەسەرکردنی تەنگەژەکانی (١٩٩٢-٢٠٢١)، نامەی ماستەر، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زانستە ڕامیاریەکان، ٢٠٢٢،ل٢٢
فەرەج، انوەر &خوڕشید چاڵاک،(٢٠٢٢)،"کاریگەری فاکتەری نەوت و گاز لەسەر پێگەی سیاسی و ئابوری هەرێمی کوردستان /عێراق ".مجلة جامعية التنمية البشرية، مجلد ٨،ص22
قادر،ئاشنا عبداللە & حەمەئەمین ئەکرەم فەرەیدون( ٢٠٢٠)،" ڕۆلی بەرنامەکانی گفتوگۆی تەلەفیزیۆنی لە سازاندی بڕیاری سیاسیدا توێژینەوەکی بۆ نمونەیەک لە بژاردەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان لەماوەی ٣١/١٢/٢٠١٩ -١/١ / "٢٠١٨، گۆڤاری زانکۆی هەلەبجە، بەرگی پێنجەم، ژمارە ٤،ل٣٥٤
قادر،هێمن محمد (٢٠١٢)، کاریگەری وزە لە پەیوەندەکانی نێوان تورکیا و هەریمی کوردستاندا ١٩٩١-٢٠١٢، گۆڤاری ئایندەناسی، ژمارە ٧
قادر، پەرویز & سالح،نەجات، (٢٠١٠)،( کاریگەری تورکیا لەسەر هەرێمی کوردستانی عێراق)، چاپی یەکەم، چاپخانەی موکریانی، هەولیر
کوردستان ٢٤، (٢٠٢٤)،لە حەت دەروازەوە ئاڵوگۆری بازرگانی لە نێوان هەرێمی کوردستان وئێران دەکریت، (سەردانی کراوە ٣-٢-٢٠٢٥)،بەردەستە لە https://www.kurdistan24.net/ckb/story/
کەریم،ئەنوەر(٢٠١٢)، " مۆدێلی ئابوری هەرێمی کوردستان تێکەلەیەک لە ئابوری کرێخۆرەو نێو لیبڕلیزم "، ژوری توێژینەوەی بزوتنەوەی گۆڕان،ل٦
گوڵپی،جیهانگیر،( ٢٠٢١)،"پەیوەندییە داراییەکانی هەریم و بەغداد هۆکارەکانی ناسازی، سیناریۆ ئایندەکانی،" گۆڤاری ئایندەناسی، ژمارە ٥،ل١٧-١٨
سەرکۆ ئازاد (٢٠٢١)، لە ٢٩ سالی حکومەتدا ٢١ ساڵ بودجەی هەبوە ١٧ ساڵ بودجەی نەبوە،ماڵپەڕی درەو،(سەردانی کراوە لە ٢٠-٣-٢٠٢٥)، بەردەستە لەر https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=7883
گەڵاڵی،یادگار سەید (٢٠٢٢)، "سێکتەری نەوت لە نیوان هەرێم و بەغداد،" گۆڤاری ئایندەناسی، ژمارە ١٥،ل١٢
مالپەری فەرمی دەستەی ئامار هەرێمی کوردستان، ڕۆژی سەردان ٣-٣-٣-٢٠٢٥، https://krso.gov.krd/ku/statistics
میدیای درەو (،٢٠٢٣)،( بارگرانی و لیکەوتەکانی ئابوری سەربەخۆ)، بەبێ ناوی چاپخانە، سلێمانی
میدیای درەو،( ٢٠٢٥)، (بودجە و موچە لە هەرێمی کوردستان)، چاپی دوەم، چاپخانەی پاندا، سلێمانی
یاسای ژمارە ١٠ ساڵی ٢٠٠٨ پەڕلەمانی کوردستان – عێراق
چاوپێکەوتن لەگەڵ، نجم الدین، بدیعە (٢٠٢٥)، مامۆستا لە قوتابخانەی دوشیوان منتک بنەڕەتی، خاوەنی ٢٧ ساڵ ئەزمون لە پەروەردە و فێرکردن، ڕۆژی چاوپیکەوتن٢٢-٤-٢٠٢٥،کاتژمێر ٢:٢٥ دوای نێوەڕۆ
چاوپێکەوتن لەگەڵ، ئەکرەم،عباس (٢٠٢٥)،وتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی،ڕۆژی چاوپێکەوتن ٦-٤-٢٠٢٥، کات ١٠:١٣ پێش نیوەڕۆ
چاوپێکەوتن لەگەڵ، خضری،علی(٢٠٢٤)، شوفێری گواستنەوی تانکەری نەوت لەنێوان هەرێم و ئێران، ڕۆژی چاوپێکەوتن ٣-٩-٢٠٢٣کات ١١:٠٠ پێش نیوەڕۆ.
القادري،رعد،( ٢٠١٦)، قراءة في النزاع النفطي بين حكومة الاتحادية و حكومة إقليم كردستان، مركز بيان للدراسات و التخطيط،ص6
الاوقاتي،بسمة & السعيدي،سعد،(٢٠١١)"دور معلومات في عملية صنع القرار السياسي الخارجي دراسة النظرية، مجلة دراسة دولية"، العدد الخمسون ص119
جرار،طارق توفيق محمد، (٢٠١٧)دور أليات و منهجية صنع القرار في تعزيز المواطنة السلطة الوطنية الفلسطينية نموذجا،رسالة الماجستير، كلية الدراسات العليا، جامعة النجاح الوطنية. ص34
مكاوي،بهادين،( القرار السياسي ماهيه - صناعة - اتخاذه - تحدياته، المعهد البحرين للتنمية السياسة)
معهد البحرين (2016) "للتنمية السياسية، صناعة القرار السياسي "،
S. Ahmad , Najih,2016, performance Appraisal in Higher Education Institutions in Kurdistan Region: The case the of university , Sulaymani , Thesis submitted in partial fulfilment of the
requirements for the degree of Doctor of Philosophy , Cardiff Metropolitan University p2
ڕاگەیاندراوی وەزارەتی پلاندانانی حکومەتی هەرێم، ڕۆژی سەردان٦-٣-٢٠٢٥، بەستەر https://gov.krd/mop/
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، فەرمانگای خوێندن و پلاندانان و بەدوا داچون، بەڕێوبەرایەتی ئامار و پلان دانان، بەشی ئامار، داتای بڵاونەکراوە.
ئامادەکراو لەلایەن بەڕیوبەرایوتی گشتی پلاندانان و بەدواداچون سەربە وەزارەتی بازرگانی پیشەسازی ، داتایی بڵاونەکراوە.
میدیای درەو، ٢٠٢٥، بودجە و موچە لە هەرێمی کوردستان، چاپی دوەم، چاپخانەی پاندا، سلێمانی
صديق، سمیع صابر،٢٠٢٣، كاریگەری فاکتەرە ناوەخۆییەکان لەسەر پڕۆسەی نەتەوەسازی لە هەرێمی کوردستان - عێراق لەدوای ٢٠٠٣، نامەی ماستەر، کۆلێژی زانستە سیاسییەکان، زانکۆی سەلاحەدین.